Taşkent: Hazreti İmam'dan Chorsu Pazarı'na

Özbekistan'ın başkenti Taşkent, Osman Mushafı'nı barındıran Hazreti İmam Külliyesi'nden İpek Yolu kavşağındaki Chorsu Pazarı'na, Timurlular Müzesi'nden her istasyonu ayrı bir sanat eseri olan metrosuna kadar eski ile yeninin iç içe geçtiği bir şehir. Taşkent'te görülmesi gereken kültürel mekânlar:

Hazreti İmam Külliyesi

Taşkent'in eski şehir merkezindeki Hazreti İmam Külliyesi, kentin baş müftülüğünü ve İslami eğitim kurumlarını barındıran geniş bir dini kompleks; 2007'de büyük çaplı bir yenilemeyle bugünkü görkemli hâline kavuştu. Kompleksin en değerli hazinesi, dünyanın en eski Kuran nüshalarından biri kabul edilen ve Halife Osman'a atfedilen, üzerinde kan lekeleri bulunduğuna inanılan "Osman Mushafı".

Barak Han Medresesi ve Kaffal Şaşi Türbesi gibi tarihi yapıları da içine alan külliye, turkuaz kubbeleri ve ince işçilikli çinileriyle Taşkent'in en etkileyici mimari topluluklarından birini oluşturuyor. Geniş avlusu, günün her saatinde hem ibadet eden yerel halkı hem de mimariyi incelemeye gelen ziyaretçileri bir arada ağırlıyor.

Haritada göster – Hazreti İmam Külliyesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Minor Camii

2014'te Anhor Kanalı kıyısında inşa edilen Minor Camii, tamamen beyaz mermerle kaplı cephesi ve gökyüzü mavisi ikiz kubbeleriyle Taşkent'in tarihi camilerinden bilinçli olarak ayrışan çağdaş bir yapı. Aynı anda yaklaşık 2.400 kişinin ibadet edebileceği büyüklüğüyle şehrin en büyük camilerinden biri olan yapı, geleneksel Özbek mimari motiflerini modern bir yorumla birleştiriyor.

Kanal kenarındaki konumu sayesinde su üzerine yansıyan beyaz-mavi silüetiyle özellikle akşam saatlerinde etkileyici bir görüntü oluşturuyor; bu yüzden hem yerel halkın hem de ziyaretçilerin gün batımında uğrak noktalarından biri hâline geldi.

Haritada göster – Minor Camii (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Chorsu Pazarı

"Dört yol" anlamına gelen Chorsu, adını tarihte İpek Yolu üzerindeki dört ana güzergâhın kesiştiği noktada kurulmasından alıyor; bu kavşakta yüzyıllardır kesintisiz bir pazar yeri faaliyet gösteriyor. Bugünkü devasa turkuaz kubbeli yapı Sovyet döneminde, 1980'lerde inşa edildi ve geometrik üçgen desenli çelik iskeletiyle mühendislik açısından da dikkat çekiyor.

Kubbenin altında baharat, kuruyemiş, ekmek ve et reyonları katlar hâlinde sıralanıyor; her katın kendine özgü kokusu ve rengiyle pazar, Orta Asya'nın en canlı ve fotoğraflanası kapalı çarşılarından biri olarak biliniyor. Yerel halk için hâlâ günlük alışverişin merkezi olan Chorsu, ziyaretçiler için de otantik bir Taşkent deneyimi sunuyor.

Haritada göster – Chorsu Pazarı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Emir Timur Müzesi ve Meydanı

Fotoğraf: Petar Milošević / CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Taşkent'in kalbindeki Emir Timur Meydanı, 1882'de Rus yönetimi döneminde bir park olarak düzenlendi; meydanın ortasındaki atlı Timur heykeli ise 1993'te dikildi ve kaidesinde Timur'a atfedilen "Güç adalettedir" sözü yazıyor. Meydanın hemen yanındaki, mavi yivli kubbesiyle Semerkand'daki Gur-i Emir'i hatırlatan yuvarlak bina ise 1996'da Timur'un doğumunun 660. yıl dönümü için açılan Timurlular Tarihi Devlet Müzesi.

Müzenin içi, yaldızlı kubbesi ve dev avizesiyle bir saray salonunu andırıyor. Timurlu dönemine ait el yazmaları, silahlar, sikkeler ve takılar sergilenirken duvarları Timur'un seferlerini ve sarayını anlatan büyük resimler süslüyor. Semerkand, Buhara ve Şehrisebz'e gitmeden önce Timurlu mirasına hızlı bir giriş yapmak için iyi bir durak.

Haritada göster – Emir Timur Müzesi ve Meydanı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Kukeldaş Medresesi

Fotoğraf: Bobyrr / CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Chorsu Pazarı'nın hemen yanında, bir tepenin üzerinde yükselen Kukeldaş Medresesi, 1570 civarında Şeybaniler döneminde inşa edildi ve Orta Asya'nın büyük medreselerinden biri. Adı, hanın "süt kardeşi" anlamına gelen Kükeldaş unvanından geliyor. Sarı tuğladan örülmüş binanın 20 metre yüksekliğindeki cümle kapısı, iki yanındaki kulelerle Taşkent'in eski şehir siluetinin en tanıdık parçası.

Medresenin tarihi, Taşkent'in çalkantılı geçmişinin küçük bir özeti gibi: 18. yüzyılda kervansaraya, ardından bir kaleye dönüştürüldü; 1868 depreminde hasar görünce onarıldı, Sovyet döneminde önce ateizm, sonra halk müziği müzesi olarak kullanıldı. 1966'daki büyük Taşkent depremini atlatan az sayıdaki dini yapıdan biri olan Kukeldaş, 1990'larda yeniden medrese olarak kapılarını açtı.

Haritada göster – Kukeldaş Medresesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Uygulamalı Sanatlar Müzesi

Fotoğraf: Ehedaya / Kamu malı · Wikimedia Commons

Taşkent'in sakin bir sokağındaki bu müze, 19. yüzyılın sonlarında yapılan ve Rus diplomat Aleksandr Polovtsev'in konağı olarak bilinen bir binada yer alıyor. Konak, aralarında Buharalı usta Şirin Muradov'un da bulunduğu dönemin en iyi Özbek zanaatkârları tarafından süslendi; tavanlardaki renkli ahşap nakışlar, duvarlardaki ince alçı (ganç) oymalar ve çini panolar binayı, sergilediği eserler kadar görülmeye değer kılıyor.

1937'de kurulan müzede binlerce eser bulunuyor: ahşap oymacılığı, seramik, bakır işçiliği, takılar, altın sırma işlemeli kıyafetler ve Özbekistan'ın dört bir yanından suzani işlemeleri. Farklı bölgelerin seramik ve nakış üsluplarını yan yana görmek, yolculuğun devamında gezilecek şehirlerin zanaatlarını tanımak için iyi bir hazırlık.

Haritada göster – Uygulamalı Sanatlar Müzesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Taşkent Metrosu

Fotoğraf: Tim Adams / CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

1977'de açılan Taşkent Metrosu, Orta Asya'nın ilk metrosu. 1966'daki yıkıcı depremin ardından planlanan hat depreme dayanıklı olacak şekilde inşa edildi; her istasyon ise adına uygun bir temayla, mermer, granit, seramik ve kristal avizelerle ayrı ayrı tasarlandı. Bu yüzden metro, şehrin en ucuz ve en ilginç "müzesi" olarak anılıyor.

Görülmesi gereken istasyonların başında, mavi seramik duvarlarında Yuri Gagarin gibi kozmonotların madalyonlarının yer aldığı Kosmonavtlar geliyor. Kubbeli tavanı ve Nevai'nin eserlerinden sahnelerle süslü Alişir Nevai istasyonu ile görkemli avizeleriyle Mustakillik Meydanı da listede. Güvenlik gerekçesiyle uzun yıllar yasak olan fotoğraf çekimine 2018'den beri izin veriliyor.

Haritada göster – Taşkent Metrosu (Google Haritalar yeni sekmede açılır)