Şehrisebz: Timur'un Doğduğu Şehir

Semerkand'ın güneyinde, Zerefşan Dağları'nın öte yanındaki Şehrisebz (eski adıyla Keş), Timur'un doğduğu ve imparatorluğunun başkenti yapmayı düşündüğü şehir. Tarihi merkezi UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde olan şehirde, Timur'un yarım kalmış hayallerinin izini sürebileceğiniz kültürel mekânlar:

Ak Saray Sarayı

Fotoğraf: Hassan Gangu / CC0 · Wikimedia Commons

Timur, 1336'da eski adı Keş olan Şehrisebz'in yakınlarında doğdu ve doğduğu şehri imparatorluğunun başkenti yapmayı düşündüğü için buraya çağın en görkemli sarayını yaptırdı. "Beyaz Saray" anlamına gelen Ak Saray'ın inşaatı 1380'de başladı ve Timur'un ölümünden hemen önce, 1404'e kadar tam 24 yıl sürdü. Aynı yıl buraya uğrayan Kastilyalı elçi Clavijo, sarayın ihtişamını hayranlıkla anlatmıştı.

Saray 16. yüzyılda Buhara Hanı II. Abdullah Han'ın ordusunca yıkıldı; bugün ayakta kalan, devasa taç kapının 38 metre yüksekliğindeki iki ayağı. Kemerin açıklığının 22 metreyi bulduğu düşünüldüğünde sarayın ölçeği gözünüzde canlanıyor. Mavi ve beyaz sırlı tuğlalarla işlenmiş kalıntıların önünde dev bir Timur heykeli duruyor; Şehrisebz'in tarihi merkezi 2000'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde.

Haritada göster – Ak Saray Sarayı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Kök Gümbez Camii

Fotoğraf: Marat Nadjibaev / CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Şehrisebz'in güneyindeki Dorut Tilavet külliyesinin merkezindeki Kök Gümbez Camii, 1434–1435'te Uluğ Bey tarafından babası Şahruh adına Cuma camii olarak yaptırıldı. Adını, "mavi kubbe" anlamına gelen ve uzaktan bakıldığında gökyüzüyle yarışan turkuaz çinili büyük kubbesinden alıyor; giriş eyvanında Timurluların adlarını ve inşa tarihini veren yazıtlar hâlâ okunabiliyor.

Caminin karşısında, Timur'un manevi rehberi Şeyh Şemseddin Külal'in türbesi ile Uluğ Bey'in Tirmizli seyyidler için yaptırdığı Gumbaz-ı Seyyidan türbesi bulunuyor. Rivayete göre Timur'un babası Emir Taragay da Şemseddin Külal'in yanına gömüldü. Külliye, Timurlu hanedanının kökenlerine uzanan manevi bir merkez olarak Şehrisebz ziyaretinin vazgeçilmez durağı.

Haritada göster – Kök Gümbez Camii (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Dorus Siyadet ve Cihangir Türbesi

Fotoğraf: Faqscl / CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

"Güç ve kudret yurdu" anlamına gelen Dorus Siyadet, Timur'un kendi hanedanı için Şehrisebz'de yaptırdığı büyük külliyeydi. 1376'da genç yaşta ölen en sevdiği oğlu ve veliahdı Cihangir için yapılan türbe, külliyeden bugüne kalan en önemli yapı; yüksek kubbesi ve tuğla cephesiyle Semerkand'daki anıtsal Timurlu yapılarının habercisi sayılıyor.

Türbenin arkasında, 20. yüzyılda ortaya çıkarılan bir yeraltı mezar odası ve içinde mermer bir lahit bulunuyor; Timur'un kendisi için hazırlattığı mezar olduğu kabul ediliyor. Ancak Timur 1405'te Çin seferine çıkmışken Otrar'da öldüğünde karla kapanan geçitler naaşın Şehrisebz'e götürülmesini engelledi ve hükümdar Semerkand'daki Gur-i Emir'e defnedildi. Böylece hazırlattığı mezar hep boş kaldı.

Haritada göster – Dorus Siyadet ve Cihangir Türbesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)