Fergana Vadisi: Hokand Sarayı ve Margilan İpeği

Dağlarla çevrili verimli Fergana Vadisi, Özbekistan'ın en kalabalık bölgesi ve aynı zamanda ipek, seramik ve ahşap oymacılığıyla ülkenin zanaat merkezi. Son Hokand hanının görkemli sarayından Margilan'ın ipek atölyelerine, vadide görülmesi gereken mekânlar:

Hudayar Han Sarayı (Hokand)

Fotoğraf: Petar Milošević / CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

"Hokand'ın incisi" olarak anılan bu saray, Hokand Hanlığı'nın son hükümdarı Hudayar Han tarafından 1870'lerin başında yaptırıldı. Mimar Mir Ubeydullah'ın yönetiminde 80 ustanın ve binlerce işçinin çalıştığı saray, hanın gücünü göstermek için yapılan yedi saraydan sonuncusu ve en görkemlisiydi. Dönemin Amerikalı diplomatı Eugene Schuyler, onu Orta Asya'daki bütün saraylardan çok daha büyük ve görkemli bulmuştu.

Han sarayın tadını uzun süre çıkaramadı: birkaç yıl sonra Rus ilerleyişi ve iç isyanlar karşısında sürgüne gitmek zorunda kaldı ve hanlık 1876'da Rusya'ya katıldı. Bolşevikler 1918'de harem dahil sarayın büyük bölümünü yıktı; bugün ayakta kalan, sarı, mavi ve yeşil çinilerle kaplı uzun cephe ve 19 oda. Bölge müzesi olarak kullanılan saray, Fergana Vadisi'nin en çok ziyaret edilen yeri.

Haritada göster – Hudayar Han Sarayı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Hokand Cuma Camii (Hokand)

Fotoğraf: Ташова Ширин / CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hokand'ın merkezindeki Cuma Camii, 1809–1812 yıllarında Hokand Hanı Ömer Han döneminde inşa edildi ve Fergana Vadisi'nin en büyük camilerinden biri. Caminin asıl güzelliği, avluya açılan uzun eyvanında saklı: tavanı taşıyan 98 oymalı ahşap sütun ve her biri farklı renk ve desenlerle boyanmış ahşap tavan panelleri, adeta bir resim galerisi oluşturuyor.

Avlunun köşesinde yükselen yaklaşık 22 metrelik zarif bir minare de camiye eşlik ediyor. Sovyet döneminde uzun süre ibadete kapalı kalan yapı, bağımsızlığın ardından yeniden cami olarak açıldı. Hudayar Han Sarayı'na yürüme mesafesinde olduğu için iki yeri aynı gün gezmek kolay.

Haritada göster – Hokand Cuma Camii (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Yodgorlik İpek Fabrikası (Margilan)

Fotoğraf: Peretz Partensky / CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Orta Asya'da ipek üretiminin en eski merkezlerinden biri olan Margilan, bugün de Özbekistan'ın ipek başkenti. Şehirdeki Yodgorlik İpek Fabrikası, Sovyet döneminde kurulmuş olsa da makineleşmiş üretim yerine yüzyıllık el yöntemlerini yaşatmasıyla tanınıyor ve ziyaretçilere ipeğin kozadan kumaşa uzanan yolculuğunu adım adım gösteriyor.

Atölyelerde önce ipek böceği kozaları kaynar suda yumuşatılıp çözülüyor; iplikler "abrbandi" denen yöntemle desene göre bağlanıp doğal boyalarla renklendiriliyor, ardından ahşap tezgâhlarda dokunuyor. Ortaya çıkan, bulut gibi dalgalanan desenleriyle ünlü hanatlas ve adras kumaşları, Özbek kadın kıyafetlerinin vazgeçilmezi. Fabrikanın dükkânında el dokuması ipek eşarplar ve halılar da bulunuyor.

Haritada göster – Yodgorlik İpek Fabrikası (Google Haritalar yeni sekmede açılır)