Endülüs: Kurtuba'dan Elhamra'ya Bir Rota

Yüzyıllar boyunca İslam medeniyetinin Avrupa'daki merkezi olan Endülüs, Kurtuba Ulu Camii'nden Sevilla'nın Giralda Kulesi'ne ve Granada'daki Elhamra Sarayı'na kadar bu mirası hâlâ taşıyor. Endülüs rotasındaki kültürel mekânlar:

Kurtuba Ulu Camii (Córdoba)

785'te I. Abdurrahman'ın yaptırdığı ve sonraki emirlerce büyütülen Kurtuba Ulu Camii, Endülüs mimarisinin başyapıtıdır. İçerideki 850'yi aşkın sütun, kırmızı tuğla ile beyaz taşın dönüşümlü dizildiği çift katlı at nalı kemerleri taşır — bu iki katlı çözüm, kısa devşirme sütunlarla yüksek bir tavana ulaşmanın dâhice yoluydu.

1236'da şehrin el değiştirmesiyle katedrale çevrildi; 16. yüzyılda tam ortasına bir Rönesans nefi inşa edildi. Sonuç, dünyada eşi az bulunan bir üst üste geçme: sütun ormanının içinde yükselen gotik tonozlar. UNESCO Dünya Mirası listesindeki yapı bugün hem ibadet mekânı hem müze olarak geziliyor.

Haritada göster – Kurtuba Ulu Camii (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Roma Köprüsü (Córdoba)

Guadalquivir Nehri üzerindeki köprünün ilk hali MÖ 1. yüzyılda, İmparator Augustus döneminde Via Augusta'nın geçişi için kuruldu. Yüzyıllar boyunca — özellikle Endülüs döneminde — defalarca onarıldı; bugün ayakta duran 16 kemerin çoğu Ortaçağ ve sonrasına ait, ama hizalama hâlâ Roma güzergâhını izliyor.

Şehir merkezini Kalahorra Kulesi'ne bağlayan köprü, 2004'ten beri yayalaştırıldı. Gün batımında köprünün üzerinden bakıldığında Mezquita'nın çan kulesi ve eski şehrin silüeti nehre yansır; Córdoba'nın en klasik manzarası buradan çekilir.

Haritada göster – Roma Köprüsü (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Hristiyan Krallar Alcazarı (Córdoba)

Daha önceki bir Roma ve Endülüs yapısının yerine 1328'de X. Alfonso tarafından inşa ettirilen Alcázar, adını burayı sık kullanan Katolik Kraliçe İzabel ile Kral Ferdinand'dan alır; 1486-1490 arasında Granada'nın fethine yönelik seferin karargâhı olarak kullanıldı ve Kristof Kolomb 1486'da kraliçeyle burada ilk kez görüştü. 1482'den 1821'e kadar Engizisyon mahkemesinin merkezi, ardından 1950'lere dek hapishane olarak hizmet verdi.

Yapının teraslı bahçeleri havuzlar ve fıskiyelerle düzenlenmiş şekilde büyük ölçüde 20. yüzyıl restorasyonlarında bugünkü halini aldı. Kalenin kule ve burçlarından şehrin eski merkezine ve Guadalquivir Nehri'ne bakılabiliyor.

Haritada göster – Hristiyan Krallar Alcazarı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Çiçekler Sokağı (Córdoba)

Mezquita'nın kuzeydoğusundaki eski şehir dokusunda yer alan Calleja de las Flores, beyaz badanalı duvarlara asılı saksılarla ünlü dar bir çıkmaz sokak. Sokağın sonundaki küçük meydanda bir çeşme var; buradan bakıldığında Mezquita'nın çan kulesi sokağın dar çerçevesi içine girecek şekilde görünüyor — bu kadraj, sokağın en çok fotoğraflanan noktası.

Córdoba'da yaz aylarında düzenlenen Patios Festivali'nin (avlu geleneği) küçük ölçekli bir örneği sayılabilecek sokak, saksı çiçekçiliği geleneğinin şehrin eski mahallelerinde nasıl sürdürüldüğünü gösteriyor.

Haritada göster – Çiçekler Sokağı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Yahudi Mahallesi (Córdoba)

Judería olarak bilinen bu mahalle, Mezquita'nın kuzeybatısında, eski şehrin surlarla çevrili bölümünde yer alır. 10. yüzyılda Kurtuba Halifeliği döneminde şehirdeki Yahudi topluluğu özellikle bilim, tıp ve felsefe alanlarında etkindi; filozof ve hekim Musa bin Meymun (Maimonides) 1138'de bu mahallede doğdu, heykeli Plaza Tiberíades'te duruyor.

Mahalledeki 14. yüzyıldan kalma sinagog, İspanya'da günümüze ulaşan üç ortaçağ sinagogundan biri ve Endülüs bölgesindeki tek örnek. 1492'deki Elhamra Fermanı'yla Yahudilerin İspanya'dan sürülmesinin ardından yapı kilise, hastane ve ayakkabıcı loncası gibi farklı amaçlarla kullanıldı; bugün müze olarak ziyarete açık. Dar, dolambaçlı sokakları ve beyaz badanalı duvarlarıyla mahalle, Córdoba'nın tarihi merkezinin UNESCO Dünya Mirası kapsamındaki bir parçası.

Haritada göster – Yahudi Mahallesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Giralda Kulesi (Sevilla)

Giralda, 1184'te Muvahhidler döneminde Sevilla Ulu Camii'nin minaresi olarak inşa edildi; Marakeş'teki Kutubiye ve Rabat'taki Hassan Kulesi'yle kardeş yapılardandır. Gövdedeki ağ gibi işlenmiş "sebka" taş süslemeleri o dönemden kalmadır.

Şehir el değiştirdikten sonra minare katedralin çan kulesine dönüştürüldü; 16. yüzyılda üzerine Rönesans çan katı ve tepesine rüzgârla dönen "Giraldillo" heykeli eklendi — kulenin adı da bu dönen heykelden gelir. İçeride merdiven yerine 35 rampa vardır: müezzin yukarı at sırtında çıkabilsin diye tasarlanmıştı.

Haritada göster – Giralda Kulesi (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Plaza de España (Sevilla)

1929 İbero-Amerikan Sergisi için mimar Aníbal González tarafından tasarlanan bu yarım daire meydan, İspanya'nın eski sömürgelerine açılan kollarını simgeler. Mudéjar, Rönesans ve Barok öğeleri harmanlayan yapı, tuğla, mermer ve rengârenk seramikle bezelidir.

Meydanı çevreleyen duvarda İspanya'nın 48 ilini anlatan seramik nişler sıralanır; ziyaretçiler kendi şehirlerinin panosunu bulup fotoğraf çeker. Önündeki kanalda kürek sandalıyla gezilebiliyor. Meydan, geleceğe dönük görünümü sayesinde Star Wars ve Lawrence of Arabia gibi filmlere de mekân oldu.

Haritada göster – Plaza de España (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Real Alcázar (Sevilla)

Avrupa'nın hâlâ kullanımda olan en eski kraliyet sarayı olan Real Alcázar, 10. yüzyıldaki Endülüs kalesinin üzerine yüzyıllar boyunca katmanlanarak büyüdü. Bugünkü en görkemli bölümü, Kral I. Pedro'nun 1364'te Granada ve Toledo'dan getirttiği Müslüman ustalara yaptırdığı Mudéjar sarayıdır — Hristiyan bir kral için Endülüs üslubunda inşa edilmiş olması, dönemin kültürel geçişkenliğinin en açık kanıtı.

Patio de las Doncellas (Genç Kızlar Avlusu), alçı oymalar, çini kaplamalar ve ortasındaki uzun havuzuyla sarayın kalbidir. Üst katlar hâlâ İspanya Kraliyet ailesinin Sevilla'daki resmi ikametgâhı; bahçeler ise Game of Thrones'ta Dorne olarak görüntülendi.

Haritada göster – Real Alcázar (Google Haritalar yeni sekmede açılır)

Elhamra Sarayı (Granada)

889'da küçük bir kale olarak kurulan, 13.-14. yüzyılda Nasrid hanedanının elinde bugünkü saray-kale kompleksine dönüşen Elhamra, adını duvarlarını kaplayan kızıl kerpiçten alır (Arapça "el-hamra" — "kızıl olan"). Sierra Nevada'nın eteklerindeki bu tepe kompleksi, İber Yarımadası'ndaki son Müslüman hanedanının başkenti olarak sekiz asırlık Endülüs mirasının en görkemli anıtı sayılır.

Aslanlar Avlusu'ndaki on iki aslan heykelli çeşmeden Yusuf I dönemi mukarnas tavanlarına kadar her yüzey geometrik çini ve Kur'an ayetleriyle bezeli; duvarlardaki motifler matematikteki 17 düzlem simetri grubunun tamamını barındırdığı için mimarlık kadar matematik tarihçilerinin de ilgisini çekiyor.

Haritada göster – Elhamra Sarayı (Google Haritalar yeni sekmede açılır)